Expeditie Borneo

Toen we een telefoontje kregen van Eneco omdat we waren geselecteerd als kanshebbers, hadden we nooit gedacht dat we twee maanden later van naar Borneo zouden gaan. Toch is het zo, vandaag vertrekken we met onze rugzakken naar Indonesië. We gaan op stap met nog een ander koppel, met Ellen Hendrix van het Wereld Natuur Fonds (WNF) en met een cameraman van National Geographic. Met een lichte kriebel in de buik lopen we de poortjes door. Daar gaan we dan!

Boven Maleisië zien we vanuit het vliegtuig prachtige groene velden. Of toch niet zo prachtig? Het blijken palmolieplantages: enorme velden met rijen palmen, heel gestructureerd en eentonig. Terwijl hier ooit tropische bossen stonden. Dit uitzicht doet ons beseffen dat deze reis niet alleen maar leuk gaat worden, maar ook heftig en emotioneel.

Om 3:30 gaat de wekker, vandaag vliegen we naar Borneo! In nationaal park Sebangau varen we door een schitterend groen gebied. maar als Hans uitlegt dat de bomen normaal een stuk hoger zijn bekijken we het riet met andere ogen. Achter het eerste strookje groen zijn kale vlaktes en zwart geblakerde bomen. Door illegale houtkap zijn grote stukken veenbos verwoest. Bovendien zorgen de kanalen, die er zijn gegraven om de boomstammen af te voeren, ervoor dat de afwatering te snel gaat. Daardoor verdroogt het gebied en stijgt de kans op nauwelijks te blussen veenbranden. Om de waterhuishouding te herstellen, worden de kanalen door WNF ingedamd. We ontmoeten ongelofelijk gemotiveerde en enthousiaste medewerkers en we planten een boom als bijdrage tot het herstel van het gebied. Erg leuk dat we dankzij geotagging onze eigen boom kunnen volgen via internet.

Voordat we bij een Dajakdorpje aanleggen, varen we drie rondjes – het blijkt een onderdeel van de ceremonie die volgt. We worden koninklijk onthaald. Als teken van broederschap vegen we talkpoeder op elkaars wangen, we lijken wel spoken. We krijgen olie, rijst en ei in het haar gesmeerd, op een goed verloop van onze tocht door de jungle. Na de lunch stappen we over in kano’s en passeren we een desolaat gebied vol houtwrakken. Als even later tropische vogels, vlinders en libellen voor de boot uit vliegen, voelen we het regenwoud dichterbij komen. Zo zien we het graag! Bij het onderzoekscentrum Punggualas maken we ons klaar voor een wandeltochtje. De route lijkt met vierhonderd meter makkelijker dan zij is. Stefan verdwijnt tot zijn heup in de blubber. Terug op het kamp is iedereen in rep en roer: vlakbij is een orang-oetan gespot. Snel springen we in kano’s en peddelen we naar een oever verderop. Daar zit ze dan, boven in een boom: een echte, wilde orang-oetan. Wat een bijzondere ontmoeting!

Terwijl wij in een dorp kijken hoe rubber van bomen wordt getapt, verzamelen nieuwsgierige kinderen zich om ons heen. Ze volgen ons als een zwerm naar de rotanplantage. Nooit geweten dat rotan als een klimplant in bomen hangt. We lopen op slippers en merken dat er nogal wat doornen aan groeien. Bij de verwerking worden die verwijderd en worden de takken soepel gemaakt zodat ze buigzaam blijven. Gaaf om te zien dat dit soort ambachten hier volop wordt beoefend. Dit werk biedt alternatieve inkomsten voor de lokale bevolking.

We komen langs een kleine palmolieplantage die wordt geleid door iemand die gewoon zijn geld probeert te verdienen. We zien smeulende grond en zwartgeblakerde takken. De geur van rook getuigt dat het tropische oerbos pas kortgeleden is gekapt. Nu staan hier lange rijen palmoliepalmen. Door de aanleg van dit soort plantages worden die prachtige orang-oetans verdreven uit hun leefgebied. Het werk van de mensen bij de orang-oetanopvang is een stuk hoopgevender. De dieren die hier worden opgevangen, worden zo mogelijk weer in de natuur uitgezet. We glunderen bij de aanblik van een moederaap met kind en een aap die ontspannen languit op een zandstrand ligt.

Wat hebben we een bijzondere week vol inspirerende ontmoetingen gehad! De expeditie heeft ons doen inzien dat natuurbescherming zo veel meer is dan nationale parken aanwijzen. Het gaat om onderwijzen, om alternatieven bieden en om overleggen met de bevolking en de overheid. Wij dachten dat wij thuis best goed bezig waren met recyclen en biologisch eten. Nu we het werk van de mensen op Borneo hebben gezien, gaan we ons eigen leven nog duurzamer inrichten. En we gaan iedereen vertellen en laten zien wat er op Borneo gebeurt.