Dossier ZEEBEVING ZUIDOOST-AZIË

08/01/05 - Nu de hulp aan de slachtoffers van de zeebeving goed op gang is gekomen, wordt ook al heel voorzichtig gedacht aan de wederopbouw van de getroffen gebieden. Daarbij wordt de vraag gesteld of het wel zo verstandig is om dicht bij de kust te bouwen. Als het aan het Wereld Natuur Fonds ligt moeten natuurlijke buffers zo veel mogelijk in stand blijven. Dit is van groot belang voor de veiligheid en economische toekomst van de bevolking.

Natuurlijke barrière
Ongerepte kusten met mangrovebossen, koraalriffen en waterrijke gebieden zijn van groot belang om de schade bij natuurrampen zoals orkanen, tyfonen en vloedgolven te beperken. Ze vormen een natuurlijke barrière die de kust beschermt. Helaas kunnen natuurgebieden niet al het geweld van een grote vloedgolf opvangen, maar een dempende werking hebben ze wel, zo blijkt uit eerdere rampen en uit eerste berichten uit de projecten van het Wereld Natuur Fonds in Zuidoost-Azië. Koraalriffen en mangrovebossen hebben naar alle waarschijnlijkheid op diverse plaatsen als schokbrekers gefungeerd. Op de Andaman-eilanden kwam de zeebeving niet in de vorm van een vloedgolf, maar als stijgend water met sterke stroming, aldus een melding. Ook lijken de koraalriffen in Sri Lanka, delen van India en Thailand zwaarder getroffen dan die van de Andaman en Nicobar-eilanden en de Malediven. In de eerste groep waren de riffen al aangetast door destructieve visserij of verbleekt door het broeikaseffect, in de tweede groep niet of nauwelijks. Dat bevestigt de gangbare theorie dat ongerept koraal een betere kustbeveiliging biedt.

Wiselwerking natuur en zeebeving
Natuurlijk is het voor het Wereld Natuur Fonds in dit stadium nog gissen naar de precieze wisselwerking tussen natuur en zeebeving. Ook onze mensen ter plekke hebben zich de afgelopen periode volledig gericht op hulp aan de slachtoffers en zijn nog niet aan de effecten op koraalriffen en zeeschildpadden toegekomen. Ons kantoor in Atjeh wordt gebruikt voor hulp aan kinderen. Het Wereld Natuur Fonds in Indonesië heeft vanuit Djakarta 160 vrijwilligers (artsen, psychiaters en logistiek managers) geworven en naar Atjeh laten vervoeren. Toch komen ook druppelsgewijs meldingen binnen over de effecten van de zeebeving op de natuur. Uit de eerste berichten komt een heel wisselend beeld naar voren, waar nog geen conclusie uit te trekken is. Voor een goed overzicht is meer tijd nodig. Wel is uit eerdere natuurrampen voldoende bekend om een indruk te geven van wat ons te wachten staat en welke actie in ieder geval nodig zal zijn.

Jaren voordat koraal weer 'schoon' is
Koraal groeit tot 60 meter diep, en het valt te verwachten dat ondiepe gebieden zwaarder getroffen zijn dan dieperliggende riffen. De toplaag van riffen kan er afgebroken zijn, opgewoeld zand en afval het koraal verstikken. De koraaldiertjes die samen het rif vormen hebben licht en zuurstof nodig om te groeien. Verstikking is niet permanent, maar het kan wel jaren tot decennia duren voor het koraal weer schoon is. Zand bedekt ook het visvoedsel dat op het koraal groeit (sommige vissen ‘grazen’ op het rif) en veroorzaakt met haar schurende werking erosie. Voor herstel zal het belangrijk zijn de overgebleven riffen goed te beschermen, want ze zijn een bron van nieuw leven voor hun omgeving. Koraallarven kunnen zich via zeestromingen verplaatsen en op dood koraal een nieuw leven beginnen.

Verantwoord visserijbeheer
Het Wereld Natuur Fonds verwacht dat een deel van de natuurgebieden die een functie hebben als kraamkamer voor vis (koraalriffen, mangrovebossen en zeegrasvelden) zal zijn vernietigd. Verantwoord visserijbeheer is essentieel om te vermijden dat de visvoorraden, van levensbelang voor de vele getroffen vissersgemeenschappen, gaan kelderen. Met het leveren van boten en netten alleen zijn we er nog niet, hoe belangrijk ook als noodhulp. Duurzaam beheer van de vis is van even grote relevantie.

Niet te dicht langs de kust bouwen
De ramp leert ons ook dat toeristische faciliteiten het beste op een duurzame manier kunnen worden ingericht. Niet alleen om toekomstige slachtoffers te voorkomen, maar ook om de toeristische waarde van schildpaddenstranden en koraalriffen te behouden. Dit betekent onder andere dat er niet te dicht langs de kust moet worden gebouwd, dat mangrovebossen in tact bljiven, en dat voorkomen moet worden dat het kustwater wordt vervuild.

Natuurlijk evenwicht langs de kust
Dankzij de overweldigende financiële steun van de Nederlandse bevolking hebben de mensen straks weer een dak boven hun hoofd en wordt de infrastructuur hersteld. Maar het is wel essentieel dat bij al die bouwactiviteiten rekening wordt gehouden met het in stand houden van het natuurlijk evenwicht langs de kust. Het Wereld Natuur Fonds zal zijn kennis op het gebied van duurzame kustontwikkeling delen met alle betrokken regeringen. Indonesië heeft al aangegeven te willen werken aan een veiliger kustbeheer met meer behoud van groene gordels. Het Wereld Natuur Fonds juicht dat toe. Dit initiatief verdient alle steun, ook van de Nederlandse regering.

Belangrijke relatie tussen natuur, veiligheid en armoede
Na de eerste hulp aan de overlevenden zal er nog lang steun nodig zijn voor de wederopbouw. Behalve geld is er daarvoor ook behoefte aan expertise op gebied van duurzaam toerisme en duurzame kustvisserij, twee onderwerpen, die tot nu toe weinig aandacht hebben gekregen in de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking. Het zou goed zijn als onze minister van ontwikkelingssamenwerking bij het geven van meer structurele hulp aan de wederopbouw extra aandacht geeft aan de belangrijke relatie tussen natuur, veiligheid en armoede.

Lees meer over de wederopbouw op de website van Green Coast.

Carel Drijver, hoofd programma Oceanen & Kusten van het Wereld Natuur Fonds