Walvissen: Bedreigingen en oplossingen

• Walvissen: Feiten en cijfers
• Walvissen: Leefwijze

Al eeuwenlang wordt er op grote walvissen gejaagd. Vroeger werd vrijwel ieder onderdeel van hun lichaam gebruikt: het vlees om te eten, de olie voor lampen en de huid voor schoeisel. Inmiddels zijn hiervoor vele vervangende producten op de markt.

Toch wordt er nog steeds op walvissen gejaagd, ondanks het feit dat commerciële jacht op walvissen al lang verboden is. Landen als Japan en Noorwegen negeren internationale afspraken over de commerciële walvisvangst. Onder het mom van wetenschappelijk onderzoek en traditie doden zij jaarlijks zo’n 1000 walvissen. Noorwegen wil nu ook het vlees van de walvissen te koop aanbieden aan andere landen en in Japan worden nog steeds walvisproducten aangeboden voor consumptie.

Niet alleen de jacht vormt een probleem voor walvissen. Er zijn ook verborgen bedreigingen die alle walvissoorten treffen: chemische vervuiling, verstrikking in visnetten, intensieve olie- en gasboringen in voedselrijke gebieden, aanvaringen met grote schepen en de gevolgen van klimaatsverandering. Vooral de vervuiling van de zee door chemische stoffen als pesticiden blijkt ernstig te zijn. Walvissen slaan het gif dat ze via hun voedsel binnenkrijgen op in hun vetlagen. Dit leidt tot ziekten en bovendien komen de gifstoffen terecht in de moedermelk van de baardwalvissen.

Tot de 19e eeuw vormde de walvisjacht nauwelijks een probleem. Maar naarmate de schepen voor de walvisjacht groter en sneller werden, begon het aantal walvissen schrikbarend snel te dalen. Halverwege de 20ste eeuw werden er zoveel gevangen dat zelfs landen als Japan en Noorwegen zich zorgen begonnen te maken en meer controle wilden. De roep om de bescherming en het behoud van de walvissen leidde in 1946 tot de oprichting van Internationale Walvisvaart Commissie (ICW). Hier stelde een aantal landen gezamenlijk regels op voor de walvisjacht.

In het begin hielpen deze afspraken weinig. In 1961 werden er nog 66.000 walvissen gedood. In 1986 werd daarom een verbod ingesteld op alle commerciële jacht op walvissen. In 1994 werd bovendien een groot deel van de zuidelijke oceaan rond Antarctica aangewezen als beschermd gebied voor de walvissen (50.000 km2). Toch wordt er nog steeds commercieel op walvissen gejaagd – zelfs in het walvisreservaat. De naleving van de regels van de IWC vormt daarom nog steeds een grote zorg.

Zowel voor de grote walvissen als voor de kleinere valt nog veel te doen. De IWC verliest steeds meer de controle over de jacht en het Wereld Natuur Fonds werkt hard aan verbetering van die situatie. Daarbij praten wij met de landen die invloed hebben op de IWC. Er wordt aangedrongen op naleving van de regels en uitbreiding van het aantal walvisreservaten. Ook het handhaven van het verbod op internationale handel in walvisvlees via de CITES-regelgeving is een belangrijk punt van aandacht.

Om de inkomsten uit walvisjacht te vervangen, werkt het Wereld Natuur Fonds samen met bedrijven en de lokale bevolking aan natuurvriendelijke alternatieven. Zo blijkt dat er veel geld kan worden verdiend met 'whale watching': toeristen die het gebied bezoeken om naar de walvissen te kijken zonder de dieren daarbij te storen. In 2000 zorgde deze vorm van duurzaam toerisme al voor zo’n 1 miljard dollar aan inkomsten. Negen miljoen toeristen in 87 landen trokken eropuit om op afstand naar walvissen te komen kijken.

Verder probeert het Wereld Natuur Fonds scheepsroutes in walvisgebieden om te leggen, het gebruik van dolfijnvriendelijke visnetten te stimuleren en wordt gewerkt aan het terugdringen van de CO2-uitstoot en de zeevervuiling.