Waterrijke gebieden

Waterrijke gebieden (wetlands) herbergen een enorme rijkdom aan planten en dieren. Bovendien kunnen ze veel water opnemen en afgeven. Zo kunnen wetlands voorkomen dat rivieren overstromen en fungeren ze bij droogte als zoetwater reservoirs.

Wetlands zorgen voor veel vis, waar de bevolking weer van afhankelijk is, en andere producten. En, wetlands bieden prachtige natuur waar mensen enorm van kunnen genieten.

Flamingo's, nijlpaarden, orang oetans, jaguars, anaconda's, bevers: veel dieren leven in wetlands. Veel diersoorten komen alleen dáár voor, zoals de Hyacinth ara in de Pantanal, Brazilië. Of de Kafue Lechwe, een antilopesoort, in de Kafue Flats in Zambia. Andere dieren hebben wetlands nodig om te fourageren als ze op doorreis zijn, zoals de Siberische Kraanvogel en de Zwartsnavelooievaar.

Waarom kennen wetlands zo'n enorme rijkdom aan leven? Op de drassige ondergrond gedijen microscopisch kleine plantjes en diertjes beter dan ergens anders. Zij vormen het voedsel voor iets grotere planten en dieren, die op hun beurt worden gegeten door duizenden soorten schaaldieren, weekdieren, kreeftachtigen, vissen, amfibieën en watervogels. De aantallen planten- en diersoorten in waterrijke natuurgebieden zijn vergelijkbaar met die in koraalriffen en tropische regenwouden. Het behoud van de wetlands staat dan ook gelijk aan het beschermen van vele (bedreigde) soorten.

Wetlands spelen een belangrijke rol in de levenscyclus van talloze vissoorten. Het zijn de kraamkamers van de onderwaterwereld. Van alle vissen ter wereld wordt 65% geboren in ondiepe kustwateren en bovenlopen van rivieren. 

Wetlands fungeren als waterbuffer. Bij hoogwater kunnen ze overstromen en veel water opnemen, waardoor het gevaar voor overstromingen verderop afneemt. In de loop der eeuwen zijn veel wetlands drooggelegd en rivieren gekanaliseerd:

• Bochten van rivieren zijn afgesneden;
• Rivierbeddingen zijn versmald en bedijkt;
• (Stuw)dammen zijn aangelegd;
• Wetlands zijn afgesneden van de rivieren die hen van water voorzagen.

Echter, als de rivieren veel water moeten afvoeren, als het bijvoorbeeld langdurig regent, is het rivierbed te smal en ontstaan enorme overstromingen. Dat is de laatste jaren veel gebeurd. Denk bijvoorbeeld aan de Missisippi in de USA, 1993, en in 1998 in China (zie feiten en cijfers in rechterkolom). Ook de Maas is in de negentiger jaren meermalen overstroomd.

Ruimte voor de rivieren
Door de klimaatverandering wordt het weer extremer. Rivieren moeten vaker grote hoeveelheden water afvoeren. Dat kan alleen als water meer ruimte krijgt:

• Bredere rivierbeddingen waarin de rivier kan meanderen;
• Overloopgebieden die bij hoogwater kunnen overstromen.

Hierdoor veranderen de rivieroevers in overloopgebieden en krijgen ze hun wetlandfunctie terug. Het overtollige water kan door de rivier worden verwerkt en geleidelijk weer worden afgestaan. Hierdoor ontstaat weer een enorme dieren- en plantenrijkdom aan de oevers van de rivier.

Daarnaast is het van groot belang dat de natuur bovenstrooms zoveel mogelijk intact blijft. Bossen houden het water langer vast, waardoor het niet in één keer de rivier instroomt. Houtkap leidt tot erosie in hooggelegen gebieden en dat leidt weer tot grote watervloeden stroomafwaarts.

Water dat bij hoogwater de wetlands instroomt, wordt veelal vastgehouden in ondergrondse waterlagen en natuurlijke rivierstelsels (met bossen, overstromingsvlaktes en kronkelige waterstromen). De natuur houdt water vast als een spons: het neemt grote hoeveelheden water op en staat het mondjesmaat weer af, vaak in zuivere vorm.

Veel mensen zijn afhankelijk van het zuivere water dat door wetlands vastgehouden wordt. Zo haalt een stad als New York een groot deel van zijn drinkwater uit de nabijgelegen bossen en wetlands en kan zij miljarden dollars besparen op zuiveringsinstallaties. Download ons rapport 'Running Pure'. Als wetlands worden gekanaliseerd en drooggelegd, stroomt het water veel sneller naar zee. De bufferwerking gaat dan verloren, de watervoorziening komt in gevaar.