Blijf op de hoogte

In onze nieuwsbrieven houden we je op de hoogte van onze projecten, resultaten, activiteiten, speciale acties en producten.

Aanmelden

Pers

Persberichten vind je bij onze persafdeling.

Naar Pers

De vervuiler wordt betaald: meeste Europese landbouwsubsidies gaan naar gebieden waar natuur onder druk staat

Niet duurzame landbouwpraktijken veroorzaken vervuiling van bodem, water en lucht en verlies van biodiversiteit. Het Europese landbouwbeleid (GLB) houdt dit vooralsnog in stand. Dit blijkt uit recent onderzoek van Wageningen Environmental Research (Alterra) in opdracht van WNF. Het merendeel van 1 miljard euro aan jaarlijkse GLB-gelden gaat met name naar gebieden waar de druk op natuur en biodiversiteit door de landbouw het grootst is. Het Wereld Natuur Fonds pleit daarom voor een radicale hervorming van het GLB.

Erfenis uit het verleden

Het Europees landbouwbeleid werd na de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld om de landbouwproductie te verhogen voor genoeg en betaalbaar voedsel. Dit heeft geleid tot verregaande intensivering en schaalvergroting met grote gevolgen voor de kwaliteit van water, bodem, lucht en biodiversiteit in Nederland. Jaarlijks ontvangen met name akkerbouwers en melkveehouders op basis van historische rechten in totaal ongeveer 750 miljoen euro aan inkomenssteun. In 2015 was dat gemiddeld 22.500 euro voor een melkveehouder en gemiddeld 26.000 euro voor een akkerbouwer. Aan het ontvangen van inkomenssteun zijn weliswaar voorwaarden verbonden op het gebied van natuur, milieu en landschap, maar deze blijken niet effectief. Eerdere pogingen om het GLB te vergroenen, hebben nauwelijks tot resultaat geleid.

Radicale omslag nodig

Het onderzoeksrapport van Alterra legt de relatie bloot tussen betalingen uit het GLB in Nederland en de druk op biodiversiteit. GLB-betalingen zijn vooral hoog in regio’s met bedrijven die intensief werken en een negatieve invloed hebben op milieu en biodiversiteit. Daarnaast zijn binnen het huidige GLB nog te weinig prikkels om natuur en biodiversiteit effectief te beschermen. Dit onderstreept de noodzaak om het GLB radicaal aan te passen en zo het verlies aan biodiversiteit in Nederland een halt toe te roepen. De hervorming van het GLB is ook in het belang van de landbouw zelf, want een toekomstbestendige landbouw is afhankelijk van de diensten die de natuur levert zoals een gezonde bodem, voldoende schoon water en bestuivende insecten.

Regeerakkoord biedt kansen

Het nieuwe regeerakkoord biedt kansen om via het GLB de transitie naar een ecologisch verantwoorde en veerkrachtige landbouw te sturen en te ondersteunen. Het zegt over het GLB: ‘Het kabinet zet in op hervorming van het GLB na 2020. Het GLB moet minder gericht worden op inkomensondersteuning en meer op innovatie, duurzaamheid, voedselzekerheid en voedselveiligheid’. Door de betalingen aan boeren te koppelen aan doelen voor natuur en biodiversiteit wordt de effectiviteit vergroot en zijn subsidies beter te verantwoorden. Om daadwerkelijk antwoord te bieden op de neergaande trend van biodiversiteit zal over de hele linie, van de Brusselse ontwerptafel tot en met de uitvoering door de boer, fors ingezet moeten worden om GLB-betalingen aan te wenden voor bijdragen aan behoud van biodiversiteit en natuur.

Boeren maken het verschil

Uiteindelijk is zijn het boeren die het verschil maken. Door boeren te belonen voor hun prestaties op het gebied van natuur en milieu, wordt het ook aantrekkelijker om te investeren in een duurzame bedrijfsvoering. Daar is zowel een bijdrage voor nodig vanuit de overheid als van de marktpartijen. Het GLB is hét instrument om daaraan invulling te geven en boeren en natuur een perspectief te bieden.

Verbeterpunten

De belangrijkste veranderingen die volgens Alterra en het WNF nodig zijn om GLB zodanig in te vullen dat het de transitie naar een biodivers boerenland stuurt en stimuleert zijn:

  1. Concrete doelen stellen voor natuur en biodiversiteit en dit vertalen naar concrete opgaven voor de landbouw;
  2. Het budget koppelen aan deze doelen en opgaven;
  3. Invoeren van resultaat gerichte beloning, waarbij resultaten op een eenduidige wijze gemeten worden;
  4. Via pilots ervaringen opdoen in instrumenten en processen voor resultaatgerichte beloning waarin boeren (collectieven), marktpartijen en overheden actief participeren.

GLB-betalingen en biodiversiteit in kaart gebracht

Combinatiekaart waarin GLB-betalingen gecombineerd zijn met het aandeel boerenland met hoge natuurwaarden. Opvallend op deze combinatiekaart zijn de grote gebieden die rood kleuren, dat betekent dat in een groot deel van Nederland boeren gemiddeld relatief hoge directe betalingen per hectare ontvangen en er tegelijkertijd sprake is van relatief lage natuurwaarden op boerenland. Daartegenover staat het groene gebied waar boerenland met hoge natuurwaarden te vinden is en waar boeren gemiddeld een relatief lage GLB-directe betaling per hectare ontvangen. Dit gebied is beduidend kleiner dan het rode en betreft vooral de veenweidegebieden met meer extensieve melkveehouderij. De blauwe gebieden zijn dun gezaaid, er zijn dus maar weinig gebieden waar de natuurwaarden op boerenland relatief hoog zijn en boeren gemiddeld relatief hoge directe betalingen per hectare ontvangen. De gele gebieden (lage natuurwaarden en lage directe betalingen per hectare) komen weer vaker voor en zijn vooral regio’s met akkerbouw (Zeeland en Noordoost polder).

Lees meer:

Over WNF en landbouw

Alterra rapport ‘Het Europese landbouwbeleid en biodiversiteit 2017’

Factsheet ‘GLB-bestedingen in Nederland 2017’ van het LEI