Soja monocultuur naast Cerrado-landschap Ribeiro Gonçalves Piauí, Brazilië

Soja - RTRS

Eén van de grondstoffen waarvan de toenemende teelt leefgebieden van dieren bedreigt, is soja: een landbouwgewas, waarvan de bonen tal van toepassingen kennen. Soja wordt verbouwd in Noord- en Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Maar een klein deel is bestemd voor directe consumptie; de meeste soja wordt als meel verwerkt in veevoer voor onder andere kippen, varkens en koeien. Daarnaast wordt sojaolie gebruikt in zeep, sauzen, snacks en biobrandstof. Omdat wereldwijd de bevolking groeit en de welvaart stijgt, neemt de consumptie van vlees, eieren en zuivel toe. Hierdoor groeit ook de vraag naar soja.

Sojateelt ten koste van natuur én mens

Sojateelt neemt wereldwijd meer dan 100 miljoen hectare land in beslag. Dat is vergelijkbaar met Frankrijk, Duitsland, België en Nederland samen. De belangrijkste sojaproducenten zijn de Verenigde Staten, Brazilië en Argentinië.

In Brazilië vindt het grootste deel van de sojateelt plaats in de Cerrado, een gebied met waardevolle bossen en savannes. Maar ook het Amazone-regenwoud wordt bedreigd. Zo verdwijnt het leefgebied van de manenwolf, de jaguar en de reuzenmiereneter door de toenemende sojateelt. Daarnaast komen broeikasgassen (CO2) vrij door het kappen van bos en heeft de natuur en het drinkwater te lijden onder overmatig gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen op de sojaplantages.

Ook mensen worden de dupe van de grootschalige sojateelt. Kleine boeren worden van hun land verdreven om plaats te maken voor grootschalige sojateelt, die weinig werkgelegenheid oplevert.

Nederland op één na grootste importeur

Ongeveer twee derde van de soja-oogst wordt geëxporteerd. China spant de kroon met de import van 72 miljoen ton soja in 2013/2014. Binnen Europa - in dezelfde periode goed voor 31 miljoen ton soja - is Nederland koploper met 8,3 miljoen ton. Daarmee zijn we de op één na grootste importeur ter wereld. Om een indruk te geven van de hoeveelheid: voor het telen van de soja die we jaarlijks importeren, is een oppervlakte nodig zo groot als ¾ van Nederland. Daarom is soja een van de grondstoffen waar we ons in Nederland in het bijzonder op richten. Van de soja die ons land binnenkomt consumeren we zelf maar 13 procent in de vorm van vlees, eieren en zuivel. De rest verwerken we voor de export of verhandelen we.

Samen voor verandering

WNF vindt dat alle bedrijven die soja produceren, verhandelen èn verwerken verantwoordelijk zijn voor het terugdringen van de schade aan de natuur. Daarom hebben we samen met die bedrijven en andere maatschappelijke organisaties internationale criteria voor verantwoorde soja opgesteld in de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS). Dit platform heeft bepaald dat voor de uitbreiding van sojateelt geen bos mag worden gekapt of andere waardevolle natuur mag worden aangetast. In 2014 werd wereldwijd 1,4 miljoen ton verantwoorde RTRS-soja geproduceerd, nog geen halve procent van de totale productie. De RTRS streeft ernaar dit aandeel te laten toenemen tot 10 miljoen ton in 2017, oftewel 3,5 procent. Daarvoor moet de vraag naar verantwoorde soja dus omhoog. In de eerste Soy Report Card vergelijkt WNF van 88 Europese bedrijven het beleid, de plannen en de resultaten op het gebied van verantwoorde soja.

Sojaplantage in Cerrado, Brazilië
Sojaplantage in Cerrado, Brazilië

Eerste stap

Er wordt nog te weinig RTRS-soja verhandeld om aparte handelsstromen op te zetten. Daarom verkopen door RTRS gecertificeerde boeren ‘credits’ waarmee handelaren en (groot)verbruikers van soja de productie van verantwoorde soja kunnen ondersteunen. Op de website van de Ronde Tafel voor Verantwoorde Soja (RTRS) is daarover meer informatie te vinden. WNF ziet dit als eerste stap in het proces en spant zich in om wereldwijd de vraag naar verantwoorde soja te doen toenemen. Daarna kunnen gescheiden handelsstromen worden opgezet.

Nederland pakt handschoen deels op

Nederlandse bedrijven en brancheorganisaties die soja of dierlijke producten op basis van soja verwerken of verhandelen, tekenden in 2011 een intentieverklaring, samen met maatschappelijke organisaties als WNF. Daarin legden zij de ambitie vast voor de Nederlandse productie van vlees, zuivel en eieren in 2015 volledig overgeschakeld te zijn op RTRS-gecertificeerde soja. De zuivelindustrie heeft daar invulling aan gegeven door sinds 1 januari 2015 hun sojagebruik af te dekken met RTRS-certificaten. Het merendeel van de retailers is ook bezig de afspraken te implementeren. In 2014 onderzocht WNF hoe ver bedrijven waren met het verwerken van verantwoorde soja in hun producten. Helaas kwamen Nederlandse bedrijven uit de veevoer-, vlees- en eiersector nadien terug op de gemaakte afspraken. De WWF-Soja Update, onderdeel van de Soy Report Card uit 2014, moet dan ook als een momentopname worden beschouwd. WNF houdt vinger aan de pols om het leefgebied van bedreigde diersoorten, zoals de jaguar en de manenwolf, te beschermen. In de loop van 2016 wordt duidelijk welke bedrijven in de strijd tegen ontbossing goed bezig zijn.

Genetische modificatie 

Wereldwijd wordt in verband met soja veel gesproken over genetische modificatie: het verbeteren van gewassen door het kunstmatig aanpassen van genetisch materiaal (DNA). Het is nog onduidelijk wat de gevolgen van genetische modificatie voor mens en natuur zullen zijn op lange termijn. Het Wereld Natuur Fonds is dan ook geen voorstander van genetische modificatie tot wetenschappelijk is bewezen dat er geen nadelige gevolgen aan kleven. Het overgrote deel - ruim 70 procent - van de wereldwijde sojateelt is echter al genetisch gemodificeerd. Om problemen als ontbossing en schending van mensenrechten in de volle breedte aan te kunnen pakken, is daarom binnen de Ronde Tafel voor Verantwoorde soja (RTRS) besloten de standaard op álle vormen van sojateelt van toepassing te laten zijn.

Wat kun jij doen?

Hoeveel soja een jij eigenlijk? En is de soja die je eet wel verantwoord geproduceerd? Helaas kun je dat op nog geen enkele verpakking van vlees, eieren of zuivel vinden. Wel is bekend welke bedrijven goed bezig zijn. Consumenten kunnen invloed uitoefenen door contact op te nemen met hun favoriete winkel, merk of restaurant met de vraag verantwoorde soja te gebruiken. De campagne #hiddensoy biedt de mogelijkheid dit onderwerp via social media onder de aandacht te brengen.

Daarnaast is het aan te raden minder vlees en zuivel te eten, omdat deze voedingsmiddelen meer impact hebben op de natuur dan plantaardige alternatieven.

Wat kan jij doen?

Kijk hier wat de link tussen soja, de Cerrado en onze zuivel- en vleesconsumptie.

Rapporten over Soja

Wat heeft jouw maaltijd te maken met ontbossing in Zuid-Amerika? Helaas meer dan je denkt. Maar het goede nieuws is dat jij als consument je stem kan laten horen door de bedrijven uit de soja scorecard een tweetje te sturen.
Download pdf 3.174 kb
Consumenten en bedrijven zijn zich niet bewust van hoeveel soja producten bevatten. WWF wil dit onder de aandacht brengen.
Download pdf 603 kb
Soja ondergaat de grootste expansie van elke teelt wereldwijd. Dit bedreigt bossen en natuurlijke ecosystemen. Dit rapport noemt het probleem en de oplossingen.
Download pdf 13.343 kb